alle artikelen

Die tweede pandemie

Volgens verschillende wetenschappers hebben we de voorbije maanden last gehad van twee pandemieën. Enerzijds was er het C-woord, anderzijds was er een overvloed aan misinformatie online. Net als bij Corona wordt misinformatie ook van mens tot mens doorgegeven, meestal via digitale kanalen, en ook hier heb je mogelijke superverspreiders.

Mocht je denken dat de meeste mensen immuun zijn voor desinformatie, dan moet ik je teleurstellen en er is ook weinig hoop voor onze jongeren. Een van de meest ontstellende cijfers uit de meest recente PISA-data is dat slechts 1 op 10 vijftienjarigen wereldwijd het verschil ziet tussen een feit en een mening in een online tekst. In 2017 stelden Amerikaanse onderzoekers vast dat topstudenten aan topuniversiteiten hier ook al moeite mee hadden en makkelijk overtuigd konden worden door een mooi beeld. Checken wat de bron was? Nee, dat deden ze niet vaak.

Terwijl we kunnen hopen op een vaccin voor COVID19, is het maar de vraag of er één mogelijk is voor deze tweede pandemie. Ik vrees dat er nooit een superpil zal bestaan die iedereen mediawijs zal maken en kritischer leert omgaan met informatie online. Wat wel in de buurt komt van zo’n supermedicijn is: onderwijs en meer bepaald goed uitgebouwd basisonderwijs. Om deze desinformatiepandemie aan te pakken, moeten we wel dieper gaan dan enkele lessen mediawijsheid.

Alles begint namelijk met de ‘basis’ waar basisonderwijs zijn naam aan dankt, zoals onder andere begrijpend lezen. Hoe kun je kritisch zijn als jongere of volwassene als je informatie online niet correct kunt inschatten, omdat je niet begrijpend kunt lezen of luisteren?

Maar werken aan begrijpend lezen is natuurlijk niet genoeg. Om een tekst online of offline te kunnen begrijpen, moet je ook technisch vlot kunnen lezen. Opnieuw een belangrijke basistaak die leerlingen in het (speciaal) basisonderwijs op jonge leeftijd leren. Daarnaast heb je genoeg achtergrondkennis nodig om wat je leest te kunnen begrijpen en de correctheid er van in te kunnen schatten. Kritisch zijn zonder achtergrondkennis noemen we gewoon lastig doen.

Om deze tweede pandemie aan te pakken, kunnen we trouwens niet kiezen om slechts op één ding in te zetten: het gaat over én technisch lezen, én achtergrondkennis, én... Begrijpend lezen is namelijk een vermenigvuldiging. In tegenstelling tot een som, compenseert het ene niet voor het andere. Bij een vermenigvuldiging blijft het effect altijd klein als één van de elementen verwaarloosd wordt. Beter technisch lezen zal zo een tekort aan achtergrondkennis niet compenseren en vice versa.

Columns schrijf je meestal maanden voor ze verschijnen. Ik kan alleen maar hopen dat er een wonder is gebeurd op het moment dat je dit leest en dat er een vaccin voor corona is gevonden en uitgerold wordt. Wellicht nog niet, maar we blijven hopen.

Maar het recept om de tweede pandemie aan te kunnen, kennen we al lang… Dat zijn jullie.