Digitaal op Koers: samen bouwen aan digitale geletterdheid

Digitaal op Koers

Digitale geletterdheid is onderdeel van het koersplan van Stichting Optimus Primair Onderwijs. Lysanne begeleidt scholen bij dit thema. Een van de manieren waarop ze dat doet, is met Digitaal op Koers. 

Het traject start met een intakegesprek met de schoolleider en eventueel een kartrekker uit het team. Tijdens dit gesprek bespreken ze hoe de school werkt, wat de visie van de school is en hoe de leerlingpopulatie eruitziet. Ook komt aan bod wat het team al doet rondom digitale geletterdheid en wat nog ontbreekt. Daarnaast bespreken ze praktische zaken, zoals de verschillende groepen en de samenstelling van het team. Na het intakegesprek volgt een teambijeenkomst. 

Samen bouwen aan inhoud

De teambijeenkomst duurt ongeveer 2 tot 2,5 uur en vindt meestal plaats tijdens een studiedag. Lysanne start met een introductie over digitale geletterdheid. Daarna licht ze de werkvorm kort toe en gaat het team aan de slag. 

“De werkvorm bestaat uit kaartjes met leerdoelen voor leerlingen. Denk aan doelen rondom kennis, vaardigheden en houding. De doelen zijn verdeeld over de onder-, midden- en bovenbouw. Per bouw bekijken leerkrachten de kaartjes en koppelen ze deze aan een leerjaar en, waar mogelijk, aan een vak. De meeste doelen passen binnen bestaande vakken, andere doelen krijgen een plek in aparte lessen.” 

“Tijdens de eerste ronde legt het team de doelen snel en intuïtief neer. Leerkrachten hebben veel kennis van de leerlijn binnen hun eigen leerjaar. De doelen die discussie oproepen, leggen ze apart. Door eerst snel te werken, blijft er meer tijd over voor de doelen die extra aandacht vragen.” 

“Niet alle doelen hoeven digitaal aangeboden te worden. Juist bij sommige doelen werk je bewust zonder digitale middelen. Een onderwerp als mediawijsheid leent zich bijvoorbeeld goed voor een gesprek in de klas.” 

Van losse onderdelen naar een leerlijn

De kaartjes vormen samen 32 einddoelen voor de bovenbouw, met bijbehorende tussendoelen voor de midden- en onderbouw. Zo ontstaat een doorlopende leerlijn. Een thema als privacy begint in de onderbouw met een gesprek over wat van jezelf is en wat van een ander is. In de bovenbouw gaat dit verder richting digitale privacy. “Zo bouwen leerlingen stap voor stap kennis op.” 

Elke school geeft hier op een eigen manier invulling aan. Lysanne vertelt: “Tijdens een studiedag kan bijvoorbeeld blijken dat een onderbouwdoel op een school beter past bij groep 4. Daar is ruimte voor. Dat is juist belangrijk, want zo ontstaat een leerlijn die echt bij de school past.” 

Nadat de kaartjes zijn gelegd, volgt een tweede ronde. Het team bepaalt welke doelen al structureel terugkomen in het onderwijs. Op de achterkant van de kaartjes staat een vinkje. Wanneer een doel al structureel wordt aangeboden, leggen leerkrachten het kaartje op het vinkje en noteren ze waar dit gebeurt. 

Lysanne: “Bijvoorbeeld: dit doel bieden we structureel aan in de taalmethode van groep 5, blok 4.” 

Het creëren van een leerlijn

De bijeenkomst eindigt met een gezamenlijke bespreking. “We bespreken de werkvorm, de eerste uitkomsten en hoe teamleden de bijeenkomst hebben ervaren. Vaak ontstaat er opluchting. Door inzichtelijk te maken wat digitale geletterdheid inhoudt, waarom het belangrijk is en met welke concrete doelen leerlingen per leerjaar aan de slag gaan, blijft het overzichtelijk en behapbaar.” 

Na de bijeenkomst werkt Lysanne alles uit tot een leerlijn digitale geletterdheid. Daarna stemt ze de uitwerking af met de directeur en eventuele kartrekker. Samen bespreken ze de analyse en maken ze een plan voor de verdere implementatie. Het resultaat is een leerlijn waarin leerjaren en vakken logisch op elkaar aansluiten. 

“Het plan komt echt vanuit de school, niet van bovenaf.” 

Met deze leerlijn gaan scholen verder aan de slag. Lysanne merkt dat veel doelen op de kaartjes al terugkomen in het bestaande onderwijsaanbod. 

“Gemiddeld zie ik dat scholen al tussen de zestig en zeventig procent van de doelen aanbieden.” 

Voor andere scholen heeft ze een duidelijke tip: doe het vooral samen. 

“Leerkrachten weten goed wat er speelt binnen hun leerjaar, wat al aan bod komt en waar nog kansen liggen. Die kennis is belangrijk. Neem leerkrachten mee in deze ontwikkeling. Zo ontstaat een leerlijn die past bij de school. Ik zie grote verschillen tussen scholen: in tempo, in wat er al gebeurt en in het draagvlak binnen het team. Ook de leerlingpopulatie speelt hierin een rol. Op de ene school ligt de nadruk meer op mediawijsheid, terwijl een andere school juist meer aandacht besteedt aan andere onderdelen van digitale geletterdheid.” 

Goede resultaten in de praktijk

Lysanne startte in 2023 met het inzetten van de werkvorm. Dat levert mooie resultaten op. Leerkrachten ontdekken dat ze al veel doen rondom digitale geletterdheid. Bij sommige scholen ligt de grootste uitdaging in het vastleggen van de leerlijn. Andere scholen zetten nog extra stappen in de uitvoering. Inmiddels werken verschillende scholen actief aan hun leerlijn digitale geletterdheid met Digitaal op Koers. 

Voor meer informatie kunnen scholen contact opnemen met Lysanne via l.cobussen@optimusonderwijs.nl.